Peukenoverlast: een grote uitdaging in de openbare ruimte

Om de omvang van het probleem in kaart te brengen geven we hier wat cijfers over roken en tabakgerelateerd zwerfafval.

• In Nederland rookt 19% van de volwassen, waarvan 13,5% dagelijks. Het aantal rokers in Nederland daalt al jaren met uitzondering van de leeftijdscategorie 18-29 jaar.
• Jaarlijks belanden zeven tot tien miljard peuken op straat.
• In absolute aantallen zijn peuken het meest gevonden zwerfafval in de Zwerfafvalmonitor. Daarmee vormen sigarettenpeuken een belangrijk deel van zwerfafval. De Zwerfafvalmonitor onderscheidt drie hoofdcategorieën: Verpakkingen (35,2%), Klein en organisch afval (27,1 %) en Niet verpakking (37,7%). Van de categorie 'Niet verpakking' is 32% sigarettenpeuken.

• Milieuschade : (met name giftige stoffen in water); Eén sigarettenpeuk kan 1000 liter water verontreinigen.
• Het opruimen van peuken is een kostbare en tijdrovende klus
• Negatieve invloed op de leefbaarheid in een gebied en beleving van schoon door bewoners

Uit de Zwerfafvalmonitor van Rijkswaterstaat blijkt dat sigarettenpeuken zich het vaakst ophopen in 6 gebiedstypen:

1. In winkelgebieden: door winkelend publiek en winkelpersoneel
2. Rondom bedrijven/kantoren: door medewerkers die in de pauze buiten roken
3. Overgangsgebieden zoals looproutes van parkeergelegenheden naar rookvrije zones zoals ziekenhuizen
4. Recreatiegebieden zoals stranden en parken en de looproutes daar naartoe vanaf een parkeergelegenheid (bijvoorbeeld een strandopgang)
5. Zit- en wachtplekken met bankjes in de openbare ruimte, zoals parken
6. OV-gebieden: door wachtende reizigers in de buurt van haltes en stations en langs looproutes

De aanpak van peukenoverlast is anders dan de aanpak van overig zwerfafval. Het weggooigedrag van rokers heeft een aantal oorzaken.

1. Gewoontegedrag :
   Rokers zijn het gewend om een peuk op straat te gooien als de sigaret op is. Doordat “iedereen het doet”, blijft deze gewoonte bestaan.
2. Peuken niet beschouwd als afval :
   Veel rokers (4 op de 5) beschouwen hun peuken niet als zwerfafval. Daarom gooien ze hun peuk zonder erover na te denken op straat. Een leeg sigarettenpakje, de plastic verpakking of een aansteker zien ze wel als zwerfafval. Die producten belanden dan ook veel minder vaak op de grond.
3. Gebrek aan kennis over de schadelijkheid voor het milieu:
   Uit meerdere onderzoeken bleek dat rokers niet goed op de hoogte zijn van de schadelijke gevolgen van hun gedrag. Het is niet goed bekend dat het weggooien van peuken negatieve consequenties heeft voor het milieu.
4. Handhaven praktisch niet mogelijk:
   Het handhaven op het weggooien van peuken is lastig. Het kost te veel inspanning en sluit (nog) niet aan bij het “rechtvaardigheidsgevoel” van de meeste mensen.
5. Beperkte of ongeschikte voorzieningen (zoals afvalbakken) :
   Rokers gooien bij voorkeur hun peuk niet in de afvalbak, met het oog op brandgevaar. Bij gebrek aan een asbak trappen ze de peuk daarom uit op straat. Die blijft vervolgens liggen.
6. Gemak:
   Het laten vallen van peuken en uittrappen is gemakkelijker en sneller dan weggooien in een asbak. De meeste rokers vinden het vies om de peuk te bewaren en bij zich te houden.

Nederland Schoon heeft onderzoek naar dit onderwerp gebundeld in een kennisdocument en ‘menukaart peukenaanpak in uw gemeente’. We verwijzen graag naar deze documenten omdat ze een integrale aanpak van het gedrag van rokers toelichten waarbij motivatie (wil je iets? ), capaciteit (kun je iets? ) en gelegenheid (omgeving: Krijgt iemand de gelegenheid? ) een rol spelen. In de Kenniswijzer Zwerfafval deelt deze organisatie ook pilots en onderzoeken die interessant kunnen zijn, elk gebied vraagt om een specifieke aanpak.

Kies voor een peukenvoorziening in een opvallende kleur: groen, blauw of geel (geen grijs of rood).

Schone (goed reinigbaar) voorzieningen zijn fijn(er) om te gebruiken. Dit bevordert het gebruik van voorzieningen.